Feromoon is een klasse van chemische stoffen die worden afgescheiden door organismen en die door andere individuen van dezelfde soort kunnen worden waargenomen via sensorische organen zoals geur of antennes, en die specifieke gedrags- of fysiologische reacties teweegbrengen. De term, voor het eerst voorgesteld in 1959 door de Duitse wetenschapper Peter Karlson en de Zwitserse geleerde Martin Lüscher, is afgeleid van de Griekse woorden 'pherein' (dragen) en 'hormoon' (stimuleren), wat 'stof die stimulatie met zich meebrengt' betekent.
Feromoon wordt veel aangetroffen in insecten, zoogdieren en zelfs planten en speelt een cruciale rol in de natuur. Bijen geven bijvoorbeeld feromonen vrij om voedselbronnen te markeren, waardoor werkbijen efficiënt nectar kunnen verzamelen; mieren gebruiken feromonen om "chemische sporen" achter te laten langs hun routes, waardoor gezamenlijk foerageren mogelijk wordt gemaakt. Voor veel soorten zijn feromonen belangrijke bemiddelaars van voortplantingsgedrag. Vrouwelijke motten geven seksferomonen vrij die mannetjes van kilometers afstand kunnen aantrekken, terwijl urinemarkering bij sommige zoogdieren signalen van territoriumeigendom en verkering overbrengt.
Hoewel het onderzoek naar menselijke feromonen relatief laat begon, suggereren recente experimenten dat mensen er mogelijk ook door worden beïnvloed. Studies hebben aangetoond dat bepaalde verbindingen in menselijk zweet, zoals androsteendion, op subtiele wijze de emoties en waargenomen aantrekkingskracht van individuen van het andere geslacht kunnen veranderen, vooral op een onbewust niveau. In tegenstelling tot insecten is het sociale gedrag van mensen echter sterker afhankelijk van taal en cultuur, waardoor de rol van feromonen relatief beperkt is en nog niet volledig wordt begrepen.
De ontdekking van feromonen heeft niet alleen ons begrip van biologische communicatiemechanismen verdiept, maar ook inspiratie geboden voor toepassingen in de landbouw, de geneeskunde en andere gebieden. Het synthetiseren van seksferomonen van plagen om de paring te verstoren, zou bijvoorbeeld het gebruik van pesticiden kunnen verminderen. De ontwikkeling van stemmingsregulatoren of sociale hulpmiddelen gebaseerd op feromoonprincipes wordt ook onderzocht.
Als stille chemische boodschappers onthullen feromonen ingenieuze adaptieve strategieën in de evolutie van het leven. Hoewel het menselijk begrip beperkt blijft, blijft onderzoek op dit gebied de grenzen van ons begrip van de natuur en onszelf verleggen.
